DenizAksoy
Kayıtlı Kullanıcı
Tesbih, Allah'ı her türlü eksiklik ve noksanlıktan tenzih etmek, O'nu yüceltmek anlamına gelir. Kök olarak Arapça "s-b-h" fiilinden gelir ve "Sübhanallah" demek bu ibadetin en temel biçimidir. Yani biri sana "tesbih nedir?" diye sorarsa kısa cevap şu: Allah'ı noksan sıfatlardan uzak tutarak anmak.
Ama tesbih kelimesi hem bir ibadeti hem de o ibadeti saymak için kullanılan aletin adını karşılar. Biri "tesbih çektim" derken zikirden söz eder; biri "tesbihi nereye koydum" derken ise boncuklu aleti kasteder. Bu iki anlam günlük dilde iç içe geçmiş olsa da özünde tesbih bir eylemdir, bir ibadettir.
Kur'an'da tesbih kavramı onlarca ayette geçer. Allah, evrende var olan her şeyin O'nu tesbih ettiğini bildirir. Örneğin İsra Suresi 44. ayette şöyle buyrulur:
"Yedi gök, yer ve bunlarda bulunan her şey O'nu tesbih eder. O'nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur; ancak siz onların tesbihini anlamazsınız."
(İsra, 17/44)
Bu ayet tesbihin yalnızca insana özgü bir ibadet olmadığını, bütün varlığın fıtratında var olan bir yönelişi ifade ettiğini gösterir. İnsan için ise tesbih bilinçli bir tercih ve iradeli bir ibadettir.
Tesbihin en bilinen ifadesi "Sübhanallah" cümlesidir. Kelime olarak "Allah her türlü noksanlıktan münezzehtir" anlamına gelir. Arapça'da "sübhane" kelimesi tenzih ifade eder; yani bir şeyi bir nitelikten uzak tutmak, o niteliğin o şeyde bulunmadığını ilan etmek demektir.
Sübhanallah demek, Allah'ın aciz olmadığını, yanılmadığını, eksik olmadığını, O'na ortak koşulamayacağını dil ile ikrar etmektir. Bu yüzden tesbih salt bir övgü değil, aynı zamanda bir akide beyanıdır.
Hadis kaynaklarında Sübhanallah'ın fazileti hakkında çeşitli rivayetler bulunur. Müslim'de yer alan bir hadiste Hz. Peygamber, "Sübhanallah ve bihamdihi" demenin günahları denizin köpüğü kadar çok olsa bile sildiğini bildirmiştir. (Müslim, Zikir, 31)
Bu üç kavram zikir içinde sıkça birlikte anılır ve birbirine karıştırılır.
Tesbih, "Sübhanallah" demektir; Allah'ı tenzih etmektir.
Tahmid, "Elhamdülillah" demektir; Allah'a hamd etmek, O'na şükür ve övgü sunmaktır.
Tekbir ise "Allahu Ekber" demektir; Allah'ın her şeyden büyük olduğunu ilan etmektir.
Namazın ardından bu üç zikrin otuzar kez çekilmesi, sahih hadislerle sabit bir uygulamadır. Müslim'de rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber, her namazın ardından otuz üç kez Sübhanallah, otuz üç kez Elhamdülillah, otuz üç kez Allahu Ekber denmesini ve yüze tamamlamak için "Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr" denmesini tavsiye etmiştir. (Müslim, Mesacid, 146)
Tesbih kelimesi namazda da doğrudan karşımıza çıkar. Rükûda "Sübhâne Rabbiye'l-azîm" (Yüce Rabbimi tenzih ederim), secdede ise "Sübhâne Rabbiye'l-a'lâ" (En yüce Rabbimi tenzih ederim) denir. Bu ifadeler namaz içindeki tesbihlerdir ve fıkıh literatüründe namazın vacipleri veya sünnetleri arasında değerlendirilir.
Namazda tesbih, rükû ve secde pozisyonlarında Allah'ın büyüklüğü karşısında kulun küçüklüğünü dil ile de ifade etmesinin bir yoludur.
Günlük dilde "tesbih" denince çoğunlukla zikir saymak için kullanılan boncuklu alet akla gelir. Bu alet tarihsel olarak Müslümanlar arasında yaygınlaşmış, zikir ve duaların sayısını takip etmek amacıyla kullanılmıştır.
Tesbih aletinin kullanımı fıkıh alimleri arasında tartışılmıştır. Bir kısım alim, parmakla saymanın daha faziletli olduğunu söylemiş; zira Hz. Peygamber'in parmakla saydığına dair rivayetler mevcuttur. Tirmizî'nin rivayet ettiği bir hadiste Hz. Peygamber, parmakların zikri sayacağını ve kıyamette konuşturulacağını bildirmiştir. (Tirmizî, Daavât, 128)
Bununla birlikte tesbih aleti kullanmanın haram olduğuna dair kesin bir delil bulunmaz. Cumhur ulemaya göre amaç zikrin kendisi olduğundan tesbih aleti kullanmak caizdir; parmakla saymak ise daha faziletlidir. Konu, kesin bir yasak meselesi değil, tercih ve fazilet meselesidir.
Tesbih çekmek, "Sübhanallah" gibi Allah'ı tenzih eden ifadeleri tekrar ederek zikretmek demektir. Günlük d
Ama tesbih kelimesi hem bir ibadeti hem de o ibadeti saymak için kullanılan aletin adını karşılar. Biri "tesbih çektim" derken zikirden söz eder; biri "tesbihi nereye koydum" derken ise boncuklu aleti kasteder. Bu iki anlam günlük dilde iç içe geçmiş olsa da özünde tesbih bir eylemdir, bir ibadettir.
Tesbihin Kur'an'daki Yeri
Kur'an'da tesbih kavramı onlarca ayette geçer. Allah, evrende var olan her şeyin O'nu tesbih ettiğini bildirir. Örneğin İsra Suresi 44. ayette şöyle buyrulur:
"Yedi gök, yer ve bunlarda bulunan her şey O'nu tesbih eder. O'nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur; ancak siz onların tesbihini anlamazsınız."
(İsra, 17/44)
Bu ayet tesbihin yalnızca insana özgü bir ibadet olmadığını, bütün varlığın fıtratında var olan bir yönelişi ifade ettiğini gösterir. İnsan için ise tesbih bilinçli bir tercih ve iradeli bir ibadettir.
"Sübhanallah" Ne Anlama Gelir?
Tesbihin en bilinen ifadesi "Sübhanallah" cümlesidir. Kelime olarak "Allah her türlü noksanlıktan münezzehtir" anlamına gelir. Arapça'da "sübhane" kelimesi tenzih ifade eder; yani bir şeyi bir nitelikten uzak tutmak, o niteliğin o şeyde bulunmadığını ilan etmek demektir.
Sübhanallah demek, Allah'ın aciz olmadığını, yanılmadığını, eksik olmadığını, O'na ortak koşulamayacağını dil ile ikrar etmektir. Bu yüzden tesbih salt bir övgü değil, aynı zamanda bir akide beyanıdır.
Hadis kaynaklarında Sübhanallah'ın fazileti hakkında çeşitli rivayetler bulunur. Müslim'de yer alan bir hadiste Hz. Peygamber, "Sübhanallah ve bihamdihi" demenin günahları denizin köpüğü kadar çok olsa bile sildiğini bildirmiştir. (Müslim, Zikir, 31)
Tesbih mi, Tahmid mi, Tekbir mi? Fark Nedir?
Bu üç kavram zikir içinde sıkça birlikte anılır ve birbirine karıştırılır.
Tesbih, "Sübhanallah" demektir; Allah'ı tenzih etmektir.
Tahmid, "Elhamdülillah" demektir; Allah'a hamd etmek, O'na şükür ve övgü sunmaktır.
Tekbir ise "Allahu Ekber" demektir; Allah'ın her şeyden büyük olduğunu ilan etmektir.
Namazın ardından bu üç zikrin otuzar kez çekilmesi, sahih hadislerle sabit bir uygulamadır. Müslim'de rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber, her namazın ardından otuz üç kez Sübhanallah, otuz üç kez Elhamdülillah, otuz üç kez Allahu Ekber denmesini ve yüze tamamlamak için "Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr" denmesini tavsiye etmiştir. (Müslim, Mesacid, 146)
Namaz Tesbihleri Arasındaki Tesbih
Tesbih kelimesi namazda da doğrudan karşımıza çıkar. Rükûda "Sübhâne Rabbiye'l-azîm" (Yüce Rabbimi tenzih ederim), secdede ise "Sübhâne Rabbiye'l-a'lâ" (En yüce Rabbimi tenzih ederim) denir. Bu ifadeler namaz içindeki tesbihlerdir ve fıkıh literatüründe namazın vacipleri veya sünnetleri arasında değerlendirilir.
Namazda tesbih, rükû ve secde pozisyonlarında Allah'ın büyüklüğü karşısında kulun küçüklüğünü dil ile de ifade etmesinin bir yoludur.
Tesbih Aleti Nedir, Kullanımı Caiz midir?
Günlük dilde "tesbih" denince çoğunlukla zikir saymak için kullanılan boncuklu alet akla gelir. Bu alet tarihsel olarak Müslümanlar arasında yaygınlaşmış, zikir ve duaların sayısını takip etmek amacıyla kullanılmıştır.
Tesbih aletinin kullanımı fıkıh alimleri arasında tartışılmıştır. Bir kısım alim, parmakla saymanın daha faziletli olduğunu söylemiş; zira Hz. Peygamber'in parmakla saydığına dair rivayetler mevcuttur. Tirmizî'nin rivayet ettiği bir hadiste Hz. Peygamber, parmakların zikri sayacağını ve kıyamette konuşturulacağını bildirmiştir. (Tirmizî, Daavât, 128)
Bununla birlikte tesbih aleti kullanmanın haram olduğuna dair kesin bir delil bulunmaz. Cumhur ulemaya göre amaç zikrin kendisi olduğundan tesbih aleti kullanmak caizdir; parmakla saymak ise daha faziletlidir. Konu, kesin bir yasak meselesi değil, tercih ve fazilet meselesidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tesbih çekmek ne demektir?
Tesbih çekmek, "Sübhanallah" gibi Allah'ı tenzih eden ifadeleri tekrar ederek zikretmek demektir. Günlük d
