DenizAksoy
Kayıtlı Kullanıcı
Yemekten önce "Bismillah" denir. Bu, yemeğe başlarken okunması sünnet olan ve Hz. Peygamber'in (sav) hadisleriyle sabit olan bir uygulamadır. Besmele yetmiyormuş gibi hissedilirse "Bismillahi ve alâ bereketiллah" da söylenebilir; bu ifade de hadislerde yer almaktadır.
Yemek sofraya oturduğunuzda aklınıza ilk gelmesi gereken kelime tek ve nettir: Bismillah. Sahih hadis kaynaklarında Hz. Peygamber'in (sav) yemekten önce besmele çektiği ve bunu ashabına da öğrettiği rivayet edilmektedir. Müslim ve Ebû Dâvûd'da geçen bir hadiste Peygamberimiz (sav), yemeğe başlarken "Bismillah" demesini, yemeğin ortasında hatırlarsa "Bismillahi evvelehû ve âhirehû" demesini tavsiye etmiştir. Bu iki ifade, yemek sofrasında okunacak sözlerin özünü oluşturur.
Biz bu geleneği kuşaktan kuşağa taşırken zaman zaman onun arkasındaki hadis zeminini göz ardı edebiliyoruz. Oysa sünnetin bu kadar somutlaştığı, bu kadar gündelik bir alana yerleştiği başka pratikler azdır. Günde üç öğün, yılda yüzlerce kez tekrarlanan bir eylem; ve her seferinde aynı kelime, aynı niyet, aynı hatırlatma.
Yemekten önce okunacak temel ifade şudur:
Arapça:
بِسْمِ اللّٰهِ
Okunuşu:
Bismillâh
Anlamı:
Allah'ın adıyla (başlıyorum).
Kaynağı:
Sahih-i Müslim, Kitâbü'l-Eşribe; Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Et'ime
Yemeğe başlarken besmeleyi unutup yemeğin ortasında hatırlayan biri için ise Peygamberimiz (sav) şu ifadeyi öğretmiştir:
Arapça:
بِسْمِ اللّٰهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ
Okunuşu:
Bismillâhi evvelehû ve âhirehû
Anlamı:
Başında da sonunda da Allah'ın adıyla (başladım).
Kaynağı:
Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Et'ime, hadis no: 3767; Tirmizî, Kitâbü'l-Et'ime
Bu hadis, besmeleyi unutmanın bir eksiklik sayılmadığını; hatırlandığı anda okunmasının yeterli olduğunu göstermektedir.
Halk arasında yaygın biçimde kullanılan "Bismillahi ve alâ bereketiллah" ifadesi de hadis kaynaklarında yer almaktadır. İbn Mâce ve diğer kaynaklarda Hz. Peygamber'in (sav) yemeğe başlarken bu ifadeyi kullandığına dair rivayetler bulunmaktadır.
Arapça:
بِسْمِ اللّٰهِ وَعَلَى بَرَكَةِ اللّٰهِ
Okunuşu:
Bismillâhi ve alâ bereketiллâh
Anlamı:
Allah'ın adıyla ve Allah'ın bereketi üzere (başlıyorum).
Bu ifade besmeleye ek bir anlam katmanı ekler; yalnızca Allah'ın adını anmakla kalmaz, O'nun bereketine sığınmayı da dile getirir. Her iki ifade de sahih kaynaklara dayanmaktadır ve biri diğerinin yerini almaz; ikisi de kullanılabilir.
Hadis kaynaklarında yemekten önce okunması rivayet edilen özel ve uzun bir dua metni bulunmamaktadır. Besmele veya yukarıda geçen kısa ifadeler, sünnette yer alan asıl uygulamadır. Bazı kaynaklarda yemeğe oturulduğunda "Allahümme barik lenâ fîmâ rezaktenâ ve kınâ azâbennâr" şeklinde bir dua geçmektedir; ancak bu duanın yemekten sonra okunduğuna dair rivayetler daha yaygındır.
Yemekten önce özel, belirlenmiş uzun bir dua metni arayanlara şunu söylemek gerekir: Sünnet olan, yemeğe başlamadan önce besmele çekmektir. Bu hem kısa hem de kaynağı kesin bir uygulamadır. Besmeleyi şekle büründürmek ya da uzatmak yerine, onu gerçek bir farkındalıkla söylemek asıl amacı karşılar.
Yemekten önce besmele çekmek, sünnetin sofra adabına ilişkin tek tavsiyesi değildir. Sahih hadislerde yemeğin sağ elle yenmesi, önündekinden yenmesi ve yere yakın oturulması da yer almaktadır. Özellikle Buhârî ve Müslim'de geçen bir hadiste Hz. Peygamber (sav), Ömer b. Ebî Seleme'ye yemeğe başlamadan önce besmele çekmesini, sağ eliyle yemesini ve önündekinden yemesini öğretmiştir. Bu hadis yemek adabının bütününü bir arada sunar ve besmeleyi bu adabın başlangıç noktası olarak konumlandırır.
Hadis rivayetlerine göre besmele çekilmeden yenilen yemeğe şeytan ortak olur. Bu ifade Müslim'de geçmektedir ve besmeleyi yalnızca bir gelenek değil, bilinçli bir niyet eylemi olarak konumlandırır. Yemeğin ortasında hatırlanırsa "Bismillahi evvelehû ve âhirehû" denmesi yeterlidir.
Yemek sofraya oturduğunuzda aklınıza ilk gelmesi gereken kelime tek ve nettir: Bismillah. Sahih hadis kaynaklarında Hz. Peygamber'in (sav) yemekten önce besmele çektiği ve bunu ashabına da öğrettiği rivayet edilmektedir. Müslim ve Ebû Dâvûd'da geçen bir hadiste Peygamberimiz (sav), yemeğe başlarken "Bismillah" demesini, yemeğin ortasında hatırlarsa "Bismillahi evvelehû ve âhirehû" demesini tavsiye etmiştir. Bu iki ifade, yemek sofrasında okunacak sözlerin özünü oluşturur.
Biz bu geleneği kuşaktan kuşağa taşırken zaman zaman onun arkasındaki hadis zeminini göz ardı edebiliyoruz. Oysa sünnetin bu kadar somutlaştığı, bu kadar gündelik bir alana yerleştiği başka pratikler azdır. Günde üç öğün, yılda yüzlerce kez tekrarlanan bir eylem; ve her seferinde aynı kelime, aynı niyet, aynı hatırlatma.
Yemekten Önce Okunan Besmele ve Tam İfadesi
Yemekten önce okunacak temel ifade şudur:
Arapça:
بِسْمِ اللّٰهِ
Okunuşu:
Bismillâh
Anlamı:
Allah'ın adıyla (başlıyorum).
Kaynağı:
Sahih-i Müslim, Kitâbü'l-Eşribe; Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Et'ime
Yemeğe başlarken besmeleyi unutup yemeğin ortasında hatırlayan biri için ise Peygamberimiz (sav) şu ifadeyi öğretmiştir:
Arapça:
بِسْمِ اللّٰهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ
Okunuşu:
Bismillâhi evvelehû ve âhirehû
Anlamı:
Başında da sonunda da Allah'ın adıyla (başladım).
Kaynağı:
Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Et'ime, hadis no: 3767; Tirmizî, Kitâbü'l-Et'ime
Bu hadis, besmeleyi unutmanın bir eksiklik sayılmadığını; hatırlandığı anda okunmasının yeterli olduğunu göstermektedir.
"Bismillahi ve alâ bereketiллah" İfadesi Nereden Geliyor?
Halk arasında yaygın biçimde kullanılan "Bismillahi ve alâ bereketiллah" ifadesi de hadis kaynaklarında yer almaktadır. İbn Mâce ve diğer kaynaklarda Hz. Peygamber'in (sav) yemeğe başlarken bu ifadeyi kullandığına dair rivayetler bulunmaktadır.
Arapça:
بِسْمِ اللّٰهِ وَعَلَى بَرَكَةِ اللّٰهِ
Okunuşu:
Bismillâhi ve alâ bereketiллâh
Anlamı:
Allah'ın adıyla ve Allah'ın bereketi üzere (başlıyorum).
Bu ifade besmeleye ek bir anlam katmanı ekler; yalnızca Allah'ın adını anmakla kalmaz, O'nun bereketine sığınmayı da dile getirir. Her iki ifade de sahih kaynaklara dayanmaktadır ve biri diğerinin yerini almaz; ikisi de kullanılabilir.
Yemekten Önce Başka Bir Dua Okunur mu?
Hadis kaynaklarında yemekten önce okunması rivayet edilen özel ve uzun bir dua metni bulunmamaktadır. Besmele veya yukarıda geçen kısa ifadeler, sünnette yer alan asıl uygulamadır. Bazı kaynaklarda yemeğe oturulduğunda "Allahümme barik lenâ fîmâ rezaktenâ ve kınâ azâbennâr" şeklinde bir dua geçmektedir; ancak bu duanın yemekten sonra okunduğuna dair rivayetler daha yaygındır.
Yemekten önce özel, belirlenmiş uzun bir dua metni arayanlara şunu söylemek gerekir: Sünnet olan, yemeğe başlamadan önce besmele çekmektir. Bu hem kısa hem de kaynağı kesin bir uygulamadır. Besmeleyi şekle büründürmek ya da uzatmak yerine, onu gerçek bir farkındalıkla söylemek asıl amacı karşılar.
Sağ Elle Yemek ve Sofra Adabı Sünnette Nasıl Yer Alır?
Yemekten önce besmele çekmek, sünnetin sofra adabına ilişkin tek tavsiyesi değildir. Sahih hadislerde yemeğin sağ elle yenmesi, önündekinden yenmesi ve yere yakın oturulması da yer almaktadır. Özellikle Buhârî ve Müslim'de geçen bir hadiste Hz. Peygamber (sav), Ömer b. Ebî Seleme'ye yemeğe başlamadan önce besmele çekmesini, sağ eliyle yemesini ve önündekinden yemesini öğretmiştir. Bu hadis yemek adabının bütününü bir arada sunar ve besmeleyi bu adabın başlangıç noktası olarak konumlandırır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yemekten önce besmele çekilmezse ne olur?
Hadis rivayetlerine göre besmele çekilmeden yenilen yemeğe şeytan ortak olur. Bu ifade Müslim'de geçmektedir ve besmeleyi yalnızca bir gelenek değil, bilinçli bir niyet eylemi olarak konumlandırır. Yemeğin ortasında hatırlanırsa "Bismillahi evvelehû ve âhirehû" denmesi yeterlidir.
