DenizAksoy
Kayıtlı Kullanıcı
Tesbihat, namaz sonrasında Allah'ı tesbih etmek, hamd etmek ve tekbir getirmek amacıyla belirli zikirleri belirli sayılarda söylemek demektir. Kısaca ifade etmek gerekirse namaz sonrası okunan "Sübhanallah", "Elhamdülillah" ve "Allahu Ekber" zikirlerinden oluşan bu uygulama, Hz. Peygamber'in hadislerinde açıkça yer almaktadır. Tesbihat kelimesi, Arapça "tesbih" kökünden gelmekte olup çoğul bir yapıya sahiptir; dolayısıyla "tesbihler" ya da "tesbih yapma eylemi" anlamını taşır.
Namazın ardından oturup bu zikirleri okumak, sahih hadislere dayanan köklü bir sünnettir. Hz. Peygamber, farz namazların arkasından Müslümanlara bu zikirleri okumasını tavsiye etmiş; bu tavsiye Buhârî ve Müslim başta olmak üzere temel hadis kaynaklarında yer almıştır. Tesbihat uygulaması bu anlamda serbest bir gelenek değil, doğrudan hadise dayanan bir ibadet biçimidir.
Namaz sonrası tesbihatın temelini üç zikir oluşturur. Bunlar "Sübhanallah" (Allah her türlü eksiklikten münezzehtir), "Elhamdülillah" (Hamd yalnızca Allah'a aittir) ve "Allahu Ekber" (Allah en büyüktür) ifadeleridir.
Sahih hadiste Hz. Ebû Hureyre'den rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: "Her namazın ardından otuz üçer defa Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber diyenin günahları denizin köpüğü kadar olsa bile bağışlanır." (Müslim, Mesâcid, 146) Bu hadis, tesbihatın otuz üçer defa okunması uygulamasının temel kaynağıdır.
Otuz üçer defa okunan bu üç zikrin ardından yüze tamamlamak için "Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr" cümlesi okunur. Bu uygulama da sahih hadislerle sabittir ve namazın ardından tesbihatı tamamlayan bir bütün olarak değerlendirilir.
"Tesbih" ve "tesbihat" zaman zaman birbiriyle karıştırılmaktadır. Tesbih, tekil olarak Allah'ı her türlü noksanlıktan tenzih etme eylemi ya da bu eylemi kolaylaştırmak için kullanılan boncuklu araç anlamına gelir. Tesbihat ise bu eylemin çoğulu olup namaz sonrasında okunan zikirlerin bütününü ifade etmek için kullanılan bir terimdir.
Halk dilinde "tesbihat çekmek" ya da "tesbih çekmek" ifadeleri çoğunlukla aynı anlama gelecek şekilde kullanılmaktadır. Ancak dinî literatürde tesbihat, yalnızca "Sübhanallah" demekten ibaret değildir; namaz sonrasındaki zikir bütününü kapsar.
Hadislerde tesbihatın farz namazların ardından okunması özellikle teşvik edilmiştir. Bu nedenle namaz sonrası tesbihat, sünnet olarak değerlendirilen bir uygulamadır. Fakat "Sübhanallah", "Elhamdülillah" ve "Allahu Ekber" zikri namaz dışında da her zaman söylenebilir; bunların belirli bir vakitle sınırlı olduğuna dair bir kural yoktur.
Kur'an-ı Kerim'de de Allah'ı tesbih etmek genel olarak emredilmektedir. Örneğin Ahzâb suresi 41–42. ayetlerde "Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin ve O'nu sabah akşam tesbih edin" buyrulmaktadır. Bu ayet namaz sonrasıyla sınırlı değil, genel bir zikirle ilgilidir. Namaz sonrası tesbihatın özel fazileti ise hadislere dayanmaktadır.
Hz. Peygamber'in parmak uçlarıyla zikir saydığına dair sahih rivayetler mevcuttur. Tirmizî'de yer alan bir rivayette Hz. Peygamber'in parmak uçlarıyla tesbih saydığı ve "Parmaklar sorguya çekilecektir, konuşacaklardır" buyurduğu aktarılmaktadır. Bu nedenle parmakla saymak, hadise dayalı bir uygulamadır.
Tesbih tanesi kullanmak ise âlimler arasında tartışılmış bir konudur. Bir kısım âlim buna cevaz verirken bir kısmı parmakla saymanın sünnete daha uygun olduğu görüşündedir. Her iki yöntemin de kullanıldığı tarihsel olarak bilinmektedir; ancak parmakla saymanın hadis desteği daha açıktır.
Hadislerde özellikle farz namazların ardından tesbihat okunması teşvik edilmiştir. Nafile namazların ardından okunmasına dair özel bir yasaklama bulunmamakla birlikte hadislerin odak noktası farz namazlardır. Uygulamada Müslümanlar genellikle farz namazlarının ardından tesbihat okur.
Hadislerde bu konuda belirleyici bir zorunluluk yer almaz. Genel uygulamada tesbihat sessizce ya da kısık sesle okunur; ancak sesli okumanın da caiz olduğu kabul edilmektedir. Önemli olan zikrin dikkat ve huşu içinde yapılmasıdır.
Namazın ardından oturup bu zikirleri okumak, sahih hadislere dayanan köklü bir sünnettir. Hz. Peygamber, farz namazların arkasından Müslümanlara bu zikirleri okumasını tavsiye etmiş; bu tavsiye Buhârî ve Müslim başta olmak üzere temel hadis kaynaklarında yer almıştır. Tesbihat uygulaması bu anlamda serbest bir gelenek değil, doğrudan hadise dayanan bir ibadet biçimidir.
Tesbihat Hangi Zikirlerden Oluşur?
Namaz sonrası tesbihatın temelini üç zikir oluşturur. Bunlar "Sübhanallah" (Allah her türlü eksiklikten münezzehtir), "Elhamdülillah" (Hamd yalnızca Allah'a aittir) ve "Allahu Ekber" (Allah en büyüktür) ifadeleridir.
Sahih hadiste Hz. Ebû Hureyre'den rivayet edildiğine göre Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: "Her namazın ardından otuz üçer defa Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber diyenin günahları denizin köpüğü kadar olsa bile bağışlanır." (Müslim, Mesâcid, 146) Bu hadis, tesbihatın otuz üçer defa okunması uygulamasının temel kaynağıdır.
Otuz üçer defa okunan bu üç zikrin ardından yüze tamamlamak için "Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr" cümlesi okunur. Bu uygulama da sahih hadislerle sabittir ve namazın ardından tesbihatı tamamlayan bir bütün olarak değerlendirilir.
Tesbihat ile Tesbih Arasındaki Fark Nedir?
"Tesbih" ve "tesbihat" zaman zaman birbiriyle karıştırılmaktadır. Tesbih, tekil olarak Allah'ı her türlü noksanlıktan tenzih etme eylemi ya da bu eylemi kolaylaştırmak için kullanılan boncuklu araç anlamına gelir. Tesbihat ise bu eylemin çoğulu olup namaz sonrasında okunan zikirlerin bütününü ifade etmek için kullanılan bir terimdir.
Halk dilinde "tesbihat çekmek" ya da "tesbih çekmek" ifadeleri çoğunlukla aynı anlama gelecek şekilde kullanılmaktadır. Ancak dinî literatürde tesbihat, yalnızca "Sübhanallah" demekten ibaret değildir; namaz sonrasındaki zikir bütününü kapsar.
Tesbihat Namazdan Sonra mı Okunur, Başka Zamanlarda da Okunabilir mi?
Hadislerde tesbihatın farz namazların ardından okunması özellikle teşvik edilmiştir. Bu nedenle namaz sonrası tesbihat, sünnet olarak değerlendirilen bir uygulamadır. Fakat "Sübhanallah", "Elhamdülillah" ve "Allahu Ekber" zikri namaz dışında da her zaman söylenebilir; bunların belirli bir vakitle sınırlı olduğuna dair bir kural yoktur.
Kur'an-ı Kerim'de de Allah'ı tesbih etmek genel olarak emredilmektedir. Örneğin Ahzâb suresi 41–42. ayetlerde "Ey iman edenler! Allah'ı çokça zikredin ve O'nu sabah akşam tesbih edin" buyrulmaktadır. Bu ayet namaz sonrasıyla sınırlı değil, genel bir zikirle ilgilidir. Namaz sonrası tesbihatın özel fazileti ise hadislere dayanmaktadır.
Tesbihat Tesbih Tanesiyle mi Sayılır, Parmakla mı?
Hz. Peygamber'in parmak uçlarıyla zikir saydığına dair sahih rivayetler mevcuttur. Tirmizî'de yer alan bir rivayette Hz. Peygamber'in parmak uçlarıyla tesbih saydığı ve "Parmaklar sorguya çekilecektir, konuşacaklardır" buyurduğu aktarılmaktadır. Bu nedenle parmakla saymak, hadise dayalı bir uygulamadır.
Tesbih tanesi kullanmak ise âlimler arasında tartışılmış bir konudur. Bir kısım âlim buna cevaz verirken bir kısmı parmakla saymanın sünnete daha uygun olduğu görüşündedir. Her iki yöntemin de kullanıldığı tarihsel olarak bilinmektedir; ancak parmakla saymanın hadis desteği daha açıktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Tesbihat her namazdan sonra mı okunur?
Hadislerde özellikle farz namazların ardından tesbihat okunması teşvik edilmiştir. Nafile namazların ardından okunmasına dair özel bir yasaklama bulunmamakla birlikte hadislerin odak noktası farz namazlardır. Uygulamada Müslümanlar genellikle farz namazlarının ardından tesbihat okur.
Tesbihat okunurken sesli mi yoksa sessiz mi okunmalıdır?
Hadislerde bu konuda belirleyici bir zorunluluk yer almaz. Genel uygulamada tesbihat sessizce ya da kısık sesle okunur; ancak sesli okumanın da caiz olduğu kabul edilmektedir. Önemli olan zikrin dikkat ve huşu içinde yapılmasıdır.
