SelinKilic
Kayıtlı Kullanıcı
Günlük zikirler tesbihle çekilebilir. Hz. Peygamber'in sünnetinde tesbihin zikir saymak için kullanıldığına dair rivayetler mevcuttur ve İslam alimleri genel olarak tesbihin kullanımını caiz görmüştür. Parmakla saymak da ayrıca sünnette yer almaktadır; dolayısıyla bu iki yöntem arasında bir çatışma yoktur, her ikisi de geçerlidir.
Konu biraz daha ayrıntı gerektiriyor çünkü insanlar arasında zaman zaman "tesbihin bid'at olduğu" şeklinde bir kanı dolaşıyor. Bu konuyu doğrudan ele almak gerekiyor.
Evet, var. Ancak doğrudan "şu şekilde tesbih kullan" biçiminde bir hadis yerine, sahabe döneminde çakıl taşı ve hurma çekirdeği gibi nesnelerin zikir saymak amacıyla kullanıldığına dair rivayetler aktarılmaktadır. Bunlardan biri Ebu Davud'da yer alan bir rivayettir: Hz. Peygamber'in eşi Hz. Safiyye'nin çakıl taşlarıyla tesbih çektiği ve Hz. Peygamber'in bunu reddetmediği nakledilmektedir. Reddetmemek, İslam hukukunda onay anlamına gelen "takrir" kapsamında değerlendirilir.
Parmakla saymak ise hadislerde açıkça geçmektedir. Bir hadiste Hz. Peygamber, parmak boğumlarıyla saymayı tavsiye etmiş ve bunların kıyamet günü konuşacağını bildirmiştir. Bu hadis Ebu Davud ve Tirmizî'de rivayet edilmektedir. Ancak bu, tesbihin yasak olduğu anlamına gelmez; yalnızca parmakla saymanın da sünnette yer aldığını gösterir.
Bu soruyu bazı çevreler gündeme getirmektedir. Ancak büyük çoğunluğu oluşturan Hanefi, Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinin klasik alimleri tesbihin kullanımını caiz görmüştür. İbn Hacer el-Askalani, Nevevî ve daha pek çok alim bu konuda olumlu görüş bildirmiştir.
Bid'at meselesi, "dinde olmayan bir şeyi dine eklemek" anlamında kullanılır. Tesbih, zikir ibadetinin kendisi değil, sayım kolaylığı sağlayan bir araçtır. Zikrin kendisi sünnette sabittir; tesbihin bu amaçla kullanılması ise sahabe dönemine kadar uzanan bir uygulamadır. Bu nedenle ana akım İslam alimlerinin büyük bölümü tesbihi bid'at olarak nitelendirmemiştir.
İkisi arasında tercih yapmak zorunda değilsiniz. Parmakla saymak sünnette açıkça yer aldığı için faziletlidir. Tesbih ise caiz olan, sahabe döneminden beri uygulanan bir yöntemdir. Hangisini kullandığınız değil, zikrin kendisi ve kalbin huzurla Allah'a yönelmesi asıl olan şeydir.
Günlük zikirlerinizi — sabah-akşam zikirlerini, namaz sonrası tesbihatı veya başka herhangi bir zikri — tesbihle saymakta dinî açıdan bir sakınca yoktur. Önemli olan zikrin düzenli ve bilinçli yapılmasıdır.
Evet, yapılabilir. Namazın ardından okunan "Sübhanallah", "Elhamdülillah" ve "Allahu Ekber" zikirleri için tesbih kullanmak yaygın ve kabul görmüş bir uygulamadır. Bu tesbihatın 33'er kez okunmasına ilişkin rivayet Buhari ve Müslim'de yer almaktadır. Sayım aracı olarak tesbihin kullanılması bu rivayetin özüne aykırı değildir.
Hayır, böyle bir bilgi güvenilir kaynaklarda yer almamaktadır. Parmakla saymanın ayrı bir fazileti olduğu hadislerde geçmektedir; ancak bu, tesbihin sevabı azalttığı anlamına gelmez. Zikrin sevabı, kullanılan sayım aracından değil, zikrin kendisinden ve niyetten kaynaklanır.
Bu mesele günümüz alimlerince tartışılmaktadır. Genel eğilim, amacın sayım kolaylığı sağlamak olduğu ve elektronik sayacın da bunu yerine getirdiği yönündedir. Ancak bu konuda net bir icma bulunmadığından, tercih parmakla saymak veya geleneksel tesbih kullanmak yönünde olabilir.
Tesbihi zikir amacıyla kullanmak caizdir. Süs veya statü göstergesi olarak taşımak ise niyetle ilgili bir meseledir; bu konuda alimlerin ihtiyatlı davranılmasını tavsiye ettiği görülmektedir. Tesbihin asıl amacı zikir saymak olduğundan, bu amaçla yanında bulundurmak sorun teşkil etmez.
Konu biraz daha ayrıntı gerektiriyor çünkü insanlar arasında zaman zaman "tesbihin bid'at olduğu" şeklinde bir kanı dolaşıyor. Bu konuyu doğrudan ele almak gerekiyor.
Tesbihin Kullanımı Sünnette Var mı?
Evet, var. Ancak doğrudan "şu şekilde tesbih kullan" biçiminde bir hadis yerine, sahabe döneminde çakıl taşı ve hurma çekirdeği gibi nesnelerin zikir saymak amacıyla kullanıldığına dair rivayetler aktarılmaktadır. Bunlardan biri Ebu Davud'da yer alan bir rivayettir: Hz. Peygamber'in eşi Hz. Safiyye'nin çakıl taşlarıyla tesbih çektiği ve Hz. Peygamber'in bunu reddetmediği nakledilmektedir. Reddetmemek, İslam hukukunda onay anlamına gelen "takrir" kapsamında değerlendirilir.
Parmakla saymak ise hadislerde açıkça geçmektedir. Bir hadiste Hz. Peygamber, parmak boğumlarıyla saymayı tavsiye etmiş ve bunların kıyamet günü konuşacağını bildirmiştir. Bu hadis Ebu Davud ve Tirmizî'de rivayet edilmektedir. Ancak bu, tesbihin yasak olduğu anlamına gelmez; yalnızca parmakla saymanın da sünnette yer aldığını gösterir.
Tesbih Bid'at mı?
Bu soruyu bazı çevreler gündeme getirmektedir. Ancak büyük çoğunluğu oluşturan Hanefi, Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinin klasik alimleri tesbihin kullanımını caiz görmüştür. İbn Hacer el-Askalani, Nevevî ve daha pek çok alim bu konuda olumlu görüş bildirmiştir.
Bid'at meselesi, "dinde olmayan bir şeyi dine eklemek" anlamında kullanılır. Tesbih, zikir ibadetinin kendisi değil, sayım kolaylığı sağlayan bir araçtır. Zikrin kendisi sünnette sabittir; tesbihin bu amaçla kullanılması ise sahabe dönemine kadar uzanan bir uygulamadır. Bu nedenle ana akım İslam alimlerinin büyük bölümü tesbihi bid'at olarak nitelendirmemiştir.
Parmakla Saymak mı, Tesbihle Saymak mı?
İkisi arasında tercih yapmak zorunda değilsiniz. Parmakla saymak sünnette açıkça yer aldığı için faziletlidir. Tesbih ise caiz olan, sahabe döneminden beri uygulanan bir yöntemdir. Hangisini kullandığınız değil, zikrin kendisi ve kalbin huzurla Allah'a yönelmesi asıl olan şeydir.
Günlük zikirlerinizi — sabah-akşam zikirlerini, namaz sonrası tesbihatı veya başka herhangi bir zikri — tesbihle saymakta dinî açıdan bir sakınca yoktur. Önemli olan zikrin düzenli ve bilinçli yapılmasıdır.
Namaz Sonrası Tesbihat Tesbihle Yapılabilir mi?
Evet, yapılabilir. Namazın ardından okunan "Sübhanallah", "Elhamdülillah" ve "Allahu Ekber" zikirleri için tesbih kullanmak yaygın ve kabul görmüş bir uygulamadır. Bu tesbihatın 33'er kez okunmasına ilişkin rivayet Buhari ve Müslim'de yer almaktadır. Sayım aracı olarak tesbihin kullanılması bu rivayetin özüne aykırı değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tesbih kullanmak sevap azaltır mı?
Hayır, böyle bir bilgi güvenilir kaynaklarda yer almamaktadır. Parmakla saymanın ayrı bir fazileti olduğu hadislerde geçmektedir; ancak bu, tesbihin sevabı azalttığı anlamına gelmez. Zikrin sevabı, kullanılan sayım aracından değil, zikrin kendisinden ve niyetten kaynaklanır.
Elektronik tesbih (dijital sayaç) kullanmak caiz midir?
Bu mesele günümüz alimlerince tartışılmaktadır. Genel eğilim, amacın sayım kolaylığı sağlamak olduğu ve elektronik sayacın da bunu yerine getirdiği yönündedir. Ancak bu konuda net bir icma bulunmadığından, tercih parmakla saymak veya geleneksel tesbih kullanmak yönünde olabilir.
Tesbih taşımak veya boyunda takmak caiz midir?
Tesbihi zikir amacıyla kullanmak caizdir. Süs veya statü göstergesi olarak taşımak ise niyetle ilgili bir meseledir; bu konuda alimlerin ihtiyatlı davranılmasını tavsiye ettiği görülmektedir. Tesbihin asıl amacı zikir saymak olduğundan, bu amaçla yanında bulundurmak sorun teşkil etmez.
