SelinKilic
Kayıtlı Kullanıcı
Tesbihat, farz namazların ardından cemaatle birlikte ya da münferiden gerçekleştirilen ve belirli bir düzen içinde zikir, dua ve tesbihlerden oluşan bir ibadettir. "Tesbih etmek", yani Allah'ı tenzih edip yüceltmek anlamındaki kökten türeyen bu kavram, uygulamada Sübhânallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber zikirlerini, ardından Âyetü'l-Kürsî'yi ve kapanış dualarını kapsayan bir bütünü ifade eder. Farz namazının bitişine bağlı bu uygulama, özellikle Hanefi geleneğinde camide imam ile cemaat arasında yüksek sesle gerçekleştirilen bir gelenek hâline gelmiştir.
Tesbihatın kaynağı tek bir hadise ya da tek bir uygulamaya bağlanamaz; Hz. Peygamber'den rivayet edilen birden fazla hadis, namazın ardından belirli zikirler okunmasını tavsiye eder. Bunların en bilineni Müslim'de geçen rivayettir: Hz. Peygamber, her namazın ardından otuz üç kez Sübhânallah, otuz üç kez Elhamdülillah, otuz üç kez Allahu Ekber denmesini, yüze tamamlamak için ise Lâ ilâhe illallahu vahdehû lâ şerîke leh… şeklindeki zikrin söylenmesini tavsiye etmiştir. Camide cemaatle okunan tesbihat uygulaması ise bu hadis temeline dayanan bir gelenek olarak şekillenmiştir.
Namazın ardından zikir yapmanın kaynağı Kur'an'a da dayanır. Nisâ suresinin 103. ayetinde "Namazı bitirince ayakta, otururken ve yanlarınız üzerine yatarken Allah'ı zikredin" buyurulur. Bu ayet, namazın tamamlanmasının zikirden ayrılmaması gerektiğine işaret eder. Tesbihat uygulaması, hem bu Kur'anî çerçeveyi hem de Hz. Peygamber'den gelen zikir rivayetlerini bir araya getiren bir gelenek olarak anlam kazanır.
Bunun yanı sıra Müslim'deki bir rivayette Hz. Peygamber, namazın ardından söylenen bu zikrin kişinin günahlarını denizin köpüğü kadar çok olsa bile örteceğini bildirmiştir. Tesbihatın namaz sonrasına yerleştirilmesinin arka planında bu tür rivayetlerin belirleyici bir rolü vardır.
Hanefi geleneğindeki yaygın uygulamada tesbihat şu sırayla gerçekleşir: İmam namazı bitirip selam verdikten sonra cemaate döner. Ardından kıraat, rükû ve secdelerde okunan tesbihlerden farklı olarak sesli biçimde zikre başlanır.
Uygulama genel olarak şu unsurları içerir: Önce istiğfar (Estağfirullah) üç kez söylenir. Ardından Sübhânallah otuz üç, Elhamdülillah otuz üç, Allahu Ekber otuz üç kez tekrarlanır. Yüzüncü olarak ise Lâ ilâhe illallahu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr zikri okunur. Peşinden Âyetü'l-Kürsî ve bazı camilerde kısa dualar eklenir.
Tesbihat sırasında tesbih kullanmak yaygın bir uygulamadır; ancak tesbih kullanmak zorunlu değildir. Hz. Peygamber'in parmak boğumlarıyla saydığına dair rivayetler de mevcuttur.
Âyetü'l-Kürsî, tesbihat zikirlerinin tamamlanmasının ardından okunur. Buhârî'de geçen bir rivayette Hz. Peygamber, her farz namazının ardından Âyetü'l-Kürsî okuyan kişi ile cennet arasında yalnızca ölümün engel olduğunu bildirmiştir. Bu rivayet, Âyetü'l-Kürsî'nin tesbihat içindeki konumunu güçlü biçimde destekler.
Arapça:
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ…
Okunuşu:
Allâhu lâ ilâhe illâ huve'l-hayyü'l-kayyûm, lâ te'huzühû sinetün ve lâ nevm…
Anlamı:
Allah, kendisinden başka hiçbir ilah olmayandır; O, daima diri olan, her şeyi ayakta tutandır. O'nu ne bir uyuklama ne de uyku tutar…
Kaynağı:
Bakara suresi, 255. ayet
Namazın ardından zikir yapmanın kaynağı hem Kur'an'a hem de hadislere dayanır ve bu zikrin cemaatle yapılması zorunlu değildir. Hz. Peygamber'den gelen rivayetler genellikle kişinin kendi başına bu zikirleri okumasını tavsiye eder. Cemaatle sesli tesbihat ise zamanla Hanefi geleneğinde yerleşik bir camii uygulaması hâline gelmiştir.
Tek başına namaz kılan biri de namazın ardından aynı zikirleri sessizce ya da alçak sesle yapabilir. Tesbihatın özü, cemaatle sesli okunmasında değil; zikrin kendisindedir. Camide imam eşliğinde yapılan uygulama bu geleneğin toplu biçimidir.
Tesbihat her farz namazın ardından yapılabilir. Sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı namazlarının tamamının ardından bu zikirler okunabilir. Uygulamada özellikle sabah ve yatsı namazlarının ardından yapılan tesbihat daha uzun tutulur;
Tesbihatın kaynağı tek bir hadise ya da tek bir uygulamaya bağlanamaz; Hz. Peygamber'den rivayet edilen birden fazla hadis, namazın ardından belirli zikirler okunmasını tavsiye eder. Bunların en bilineni Müslim'de geçen rivayettir: Hz. Peygamber, her namazın ardından otuz üç kez Sübhânallah, otuz üç kez Elhamdülillah, otuz üç kez Allahu Ekber denmesini, yüze tamamlamak için ise Lâ ilâhe illallahu vahdehû lâ şerîke leh… şeklindeki zikrin söylenmesini tavsiye etmiştir. Camide cemaatle okunan tesbihat uygulaması ise bu hadis temeline dayanan bir gelenek olarak şekillenmiştir.
Tesbihat Namazdan Sonra Neden Yapılır?
Namazın ardından zikir yapmanın kaynağı Kur'an'a da dayanır. Nisâ suresinin 103. ayetinde "Namazı bitirince ayakta, otururken ve yanlarınız üzerine yatarken Allah'ı zikredin" buyurulur. Bu ayet, namazın tamamlanmasının zikirden ayrılmaması gerektiğine işaret eder. Tesbihat uygulaması, hem bu Kur'anî çerçeveyi hem de Hz. Peygamber'den gelen zikir rivayetlerini bir araya getiren bir gelenek olarak anlam kazanır.
Bunun yanı sıra Müslim'deki bir rivayette Hz. Peygamber, namazın ardından söylenen bu zikrin kişinin günahlarını denizin köpüğü kadar çok olsa bile örteceğini bildirmiştir. Tesbihatın namaz sonrasına yerleştirilmesinin arka planında bu tür rivayetlerin belirleyici bir rolü vardır.
Tesbihat Nasıl Yapılır? Sırası ve İçeriği
Hanefi geleneğindeki yaygın uygulamada tesbihat şu sırayla gerçekleşir: İmam namazı bitirip selam verdikten sonra cemaate döner. Ardından kıraat, rükû ve secdelerde okunan tesbihlerden farklı olarak sesli biçimde zikre başlanır.
Uygulama genel olarak şu unsurları içerir: Önce istiğfar (Estağfirullah) üç kez söylenir. Ardından Sübhânallah otuz üç, Elhamdülillah otuz üç, Allahu Ekber otuz üç kez tekrarlanır. Yüzüncü olarak ise Lâ ilâhe illallahu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr zikri okunur. Peşinden Âyetü'l-Kürsî ve bazı camilerde kısa dualar eklenir.
Tesbihat sırasında tesbih kullanmak yaygın bir uygulamadır; ancak tesbih kullanmak zorunlu değildir. Hz. Peygamber'in parmak boğumlarıyla saydığına dair rivayetler de mevcuttur.
Âyetü'l-Kürsî Tesbihatın Neresinde Okunur?
Âyetü'l-Kürsî, tesbihat zikirlerinin tamamlanmasının ardından okunur. Buhârî'de geçen bir rivayette Hz. Peygamber, her farz namazının ardından Âyetü'l-Kürsî okuyan kişi ile cennet arasında yalnızca ölümün engel olduğunu bildirmiştir. Bu rivayet, Âyetü'l-Kürsî'nin tesbihat içindeki konumunu güçlü biçimde destekler.
Arapça:
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ…
Okunuşu:
Allâhu lâ ilâhe illâ huve'l-hayyü'l-kayyûm, lâ te'huzühû sinetün ve lâ nevm…
Anlamı:
Allah, kendisinden başka hiçbir ilah olmayandır; O, daima diri olan, her şeyi ayakta tutandır. O'nu ne bir uyuklama ne de uyku tutar…
Kaynağı:
Bakara suresi, 255. ayet
Tesbihat Cemaatle mi Yapılmalı, Yoksa Tek Başına da Olur mu?
Namazın ardından zikir yapmanın kaynağı hem Kur'an'a hem de hadislere dayanır ve bu zikrin cemaatle yapılması zorunlu değildir. Hz. Peygamber'den gelen rivayetler genellikle kişinin kendi başına bu zikirleri okumasını tavsiye eder. Cemaatle sesli tesbihat ise zamanla Hanefi geleneğinde yerleşik bir camii uygulaması hâline gelmiştir.
Tek başına namaz kılan biri de namazın ardından aynı zikirleri sessizce ya da alçak sesle yapabilir. Tesbihatın özü, cemaatle sesli okunmasında değil; zikrin kendisindedir. Camide imam eşliğinde yapılan uygulama bu geleneğin toplu biçimidir.
Hangi Namazların Ardından Tesbihat Yapılır?
Tesbihat her farz namazın ardından yapılabilir. Sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı namazlarının tamamının ardından bu zikirler okunabilir. Uygulamada özellikle sabah ve yatsı namazlarının ardından yapılan tesbihat daha uzun tutulur;
