SelinKilic
Kayıtlı Kullanıcı
Yemeğe başlamadan önce besmele çekmek, İslam'da temel bir sünnettir. Hem Kur'an hem de sahih hadisler bu konuda açık yönlendirmeler içerir. Kısaca söylemek gerekirse: evet, yemeğe başlarken besmele çekmek gerekir; bu bir farz değil, güçlü bir sünnet hükmündedir ve Peygamberimiz'in (s.a.v.) uygulamasıyla sabittir.
Besmele, gündelik hayatın en sıradan anını bile anlam taşıyan bir ibadete dönüştürür. Sofranın başına geçtiğimizde "Bismillah" diyerek başlamak, yalnızca bir gelenek değil; nimetin gerçek sahibini hatırlayan, şükrü fiiliyata döken bir bilinç halidir. Bu basit söyleyiş, yüzyıllar boyunca Müslüman evlerinin sofralarında yankılanmış; büyükten küçüğe aktarılmış, öğretilmiş ve yaşatılmıştır.
Bu konudaki en temel hadis, Ömer b. Ebî Seleme'den (r.a.) rivayet edilmektedir. Hz. Peygamber (s.a.v.) ona şöyle buyurmuştur:
"Bismillah de, sağ elinle ye ve önündekinden ye."
(Buhârî, Et'ime, 2; Müslim, Eşribe, 108)
Bu hadis, besmele çekmenin yemeğe başlamadan önce yerine getirilmesi gereken bir uygulama olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Peygamberimiz bu tavsiyeyi yalnızca söz olarak değil, bizzat kendi hayatında da uygulamıştır. Dolayısıyla yemeğe başlarken besmele çekmek, sünnetle sabit ve güçlü biçimde tavsiye edilen bir davranıştır.
Bunun yanı sıra Kur'an-ı Kerim'de de yemek yenilen hayvanların Allah'ın adı anılarak kesilmesi gerektiğine dair hükümler bulunmaktadır (En'âm Suresi, 118–119. ayetler). Bu ayetler doğrudan sofra duasına dair olmasa da besmelenin yemekle ilişkisini Kur'anî bir zemine oturtmaktadır.
Peki ya besmeleyi unutursak? Bu sorunun cevabı da hadislerde yer almaktadır. Aişe validemizden (r.a.) rivayet edilen bir hadiste Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
"Biriniz yemek yiyeceği zaman Allah'ın adını ansın. Başlangıçta Allah'ın adını anmayı unutursa 'Bismillahi evvelehû ve âhirehû' desin."
(Ebû Dâvûd, Et'ime, 16; Tirmizî, Et'ime, 47)
Yani besmeleyi yemeğin başında söylemeyi unutan biri, yemeğin ortasında ya da sonunda bu ifadeyi söyleyerek telafi edebilir. Bu hadis hem besmelenin önemini hem de dinin kolaylık ilkesini bir arada yansıtmaktadır.
Okunuşu:
Bismillahi evvelehû ve âhirehû
Anlamı:
"Başında da sonunda da Allah'ın adıyla (başlıyorum)."
Fıkıh âlimleri bu konuda genellikle her iki şekilde de okunabileceğini belirtmiştir. Toplu sofraya oturulduğunda besmeleyi sesli söylemek, sofradaki diğer kişileri de hatırlatmak açısından daha uygun görülmüştür. Yalnız yenilen yemeklerde ise içten ya da sessizce söylemek de yeterlidir. Burada önemli olan söylenip söylenmediğidir; sesin yüksekliği değil.
Bu iki kavram zaman zaman birbirine karıştırılmaktadır. Besmele, yemeğe başlarken söylenen "Bismillah" ya da "Bismillahirrahmânirrahîm" ifadesidir. Sofra duası ise yemekten önce veya sonra okunan, daha uzun dua metinlerini kapsar. Her ikisi de sünnette yer almakla birlikte birbirinden farklı uygulamalardır.
Yemek öncesinde besmele çekip ardından kısa bir dua okunabilir; yemek sonrasında ise şükür içeren dualar tavsiye edilmiştir. Ancak besmeleyi sofra duasının yerini tutan ya da onu gerektiren bir uygulama olarak görmek doğru değildir; besmele başlı başına bir sünnettir.
Yemeğe başlarken besmele çekmek, fakihlerin büyük çoğunluğuna göre sünnet hükmündedir; farz değildir. Bununla birlikte sahih hadislerle sabit olan ve Peygamberimiz'in (s.a.v.) bizzat uyguladığı ve öğrettiği bir davranış olduğundan ihmal edilmemesi tavsiye edilir.
Peygamberimiz'in (s.a.v.) küçük yaştaki Ömer b. Ebî Seleme'ye sofrada besmele çekmeyi ve sağ elle yemeyi bizzat öğrettiği hadisten anlaşıldığı üzere, besmele küçük yaştan itibaren pratik olarak gösterilerek öğretilebilir. Sofrada her yemekte birlikte "Bismillah" demek, çocuk için doğal bir alışkanlık hâline gelir.
Evet, yemekten sonra şükür içeren dualar da sünnette yer almaktadır. Muaz b. Enes'ten (r.a.) rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber (s.a.v.) yemekten sonra şu duayı okumuştur: "Elhamdülillahillezî et'amenî hâzâ
Besmele, gündelik hayatın en sıradan anını bile anlam taşıyan bir ibadete dönüştürür. Sofranın başına geçtiğimizde "Bismillah" diyerek başlamak, yalnızca bir gelenek değil; nimetin gerçek sahibini hatırlayan, şükrü fiiliyata döken bir bilinç halidir. Bu basit söyleyiş, yüzyıllar boyunca Müslüman evlerinin sofralarında yankılanmış; büyükten küçüğe aktarılmış, öğretilmiş ve yaşatılmıştır.
Yemeğe Başlarken Besmele Çekmenin Dinî Dayanağı
Bu konudaki en temel hadis, Ömer b. Ebî Seleme'den (r.a.) rivayet edilmektedir. Hz. Peygamber (s.a.v.) ona şöyle buyurmuştur:
"Bismillah de, sağ elinle ye ve önündekinden ye."
(Buhârî, Et'ime, 2; Müslim, Eşribe, 108)
Bu hadis, besmele çekmenin yemeğe başlamadan önce yerine getirilmesi gereken bir uygulama olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Peygamberimiz bu tavsiyeyi yalnızca söz olarak değil, bizzat kendi hayatında da uygulamıştır. Dolayısıyla yemeğe başlarken besmele çekmek, sünnetle sabit ve güçlü biçimde tavsiye edilen bir davranıştır.
Bunun yanı sıra Kur'an-ı Kerim'de de yemek yenilen hayvanların Allah'ın adı anılarak kesilmesi gerektiğine dair hükümler bulunmaktadır (En'âm Suresi, 118–119. ayetler). Bu ayetler doğrudan sofra duasına dair olmasa da besmelenin yemekle ilişkisini Kur'anî bir zemine oturtmaktadır.
Besmele Çekilmeden Yenilen Yemekte Ne Olur?
Peki ya besmeleyi unutursak? Bu sorunun cevabı da hadislerde yer almaktadır. Aişe validemizden (r.a.) rivayet edilen bir hadiste Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
"Biriniz yemek yiyeceği zaman Allah'ın adını ansın. Başlangıçta Allah'ın adını anmayı unutursa 'Bismillahi evvelehû ve âhirehû' desin."
(Ebû Dâvûd, Et'ime, 16; Tirmizî, Et'ime, 47)
Yani besmeleyi yemeğin başında söylemeyi unutan biri, yemeğin ortasında ya da sonunda bu ifadeyi söyleyerek telafi edebilir. Bu hadis hem besmelenin önemini hem de dinin kolaylık ilkesini bir arada yansıtmaktadır.
Okunuşu:
Bismillahi evvelehû ve âhirehû
Anlamı:
"Başında da sonunda da Allah'ın adıyla (başlıyorum)."
Besmele Yüksek Sesle mi Okunmalı, İçten mi?
Fıkıh âlimleri bu konuda genellikle her iki şekilde de okunabileceğini belirtmiştir. Toplu sofraya oturulduğunda besmeleyi sesli söylemek, sofradaki diğer kişileri de hatırlatmak açısından daha uygun görülmüştür. Yalnız yenilen yemeklerde ise içten ya da sessizce söylemek de yeterlidir. Burada önemli olan söylenip söylenmediğidir; sesin yüksekliği değil.
Sofra Duası ile Besmele Aynı Şey midir?
Bu iki kavram zaman zaman birbirine karıştırılmaktadır. Besmele, yemeğe başlarken söylenen "Bismillah" ya da "Bismillahirrahmânirrahîm" ifadesidir. Sofra duası ise yemekten önce veya sonra okunan, daha uzun dua metinlerini kapsar. Her ikisi de sünnette yer almakla birlikte birbirinden farklı uygulamalardır.
Yemek öncesinde besmele çekip ardından kısa bir dua okunabilir; yemek sonrasında ise şükür içeren dualar tavsiye edilmiştir. Ancak besmeleyi sofra duasının yerini tutan ya da onu gerektiren bir uygulama olarak görmek doğru değildir; besmele başlı başına bir sünnettir.
Sıkça Sorulan Sorular
Besmele çekmek farz mı, sünnet mi?
Yemeğe başlarken besmele çekmek, fakihlerin büyük çoğunluğuna göre sünnet hükmündedir; farz değildir. Bununla birlikte sahih hadislerle sabit olan ve Peygamberimiz'in (s.a.v.) bizzat uyguladığı ve öğrettiği bir davranış olduğundan ihmal edilmemesi tavsiye edilir.
Çocuklara besmele nasıl öğretilir?
Peygamberimiz'in (s.a.v.) küçük yaştaki Ömer b. Ebî Seleme'ye sofrada besmele çekmeyi ve sağ elle yemeyi bizzat öğrettiği hadisten anlaşıldığı üzere, besmele küçük yaştan itibaren pratik olarak gösterilerek öğretilebilir. Sofrada her yemekte birlikte "Bismillah" demek, çocuk için doğal bir alışkanlık hâline gelir.
Yemeğin sonunda okunacak bir dua var mı?
Evet, yemekten sonra şükür içeren dualar da sünnette yer almaktadır. Muaz b. Enes'ten (r.a.) rivayet edilen hadiste Hz. Peygamber (s.a.v.) yemekten sonra şu duayı okumuştur: "Elhamdülillahillezî et'amenî hâzâ
