DenizAksoy
Kayıtlı Kullanıcı
Yemekten önce besmele çekmek, yani "Bismillahirrahmanirrahim" demek İslam'da son derece önemli ve faziletli bir uygulamadır; ancak yalnızca besmeleyle yetinilmesi gerekip gerekmediği, daha doğrusu yemek başında okunması tavsiye edilen başka bir duanın bulunup bulunmadığı merak edilen bir konudur. Hadis kaynaklarında yemek öncesinde besmele çekilmesine dair açık bir tavsiye yer almaktadır. Bununla birlikte, besmeleyi tamamlayan kısa bir dua da rivayet edilmiştir. Dolayısıyla besmele yeterli olmakla birlikte, sünnete uygun tam uygulamayı öğrenmek isteyenler için biraz daha fazlası söylenebilir.
Hz. Peygamber (s.a.v.), yemek yerken besmele çekilmesini açıkça tavsiye etmiştir. Müslim'de yer alan bir hadiste Ömer b. Ebî Seleme'nin şöyle dediği rivayet edilir: "Resulullah bana 'Bismillah de, sağ elinle ye ve önünden ye' buyurdu." (Müslim, Eşribe, 108) Bu hadis, yemek başında besmele çekmenin doğrudan Hz. Peygamber'den gelen bir tavsiye olduğunu ortaya koymaktadır. Besmeleyi unutan kişi yemeğin ortasında hatırlarsa ne yapması gerektiğine dair de bir yönlendirme bulunmaktadır; bu da besmelenin yemek adabındaki merkezî konumunu gösterir.
Yemeğe başlarken besmeleyi unutup yemeğin ortasında hatırlayan kişi ne yapacağını merak edebilir. Bu konuda Ebû Davud ve Tirmizî'de yer alan bir hadiste Hz. Peygamber'in şöyle buyurduğu rivayet edilir: "Bismillahi evvelehü ve ahirehu" yani "Başında da sonunda da Allah'ın adıyla" de. (Ebû Davud, Et'ime, 16; Tirmizî, Et'ime, 47) Bu rivayet, besmeleyi yemeğin başında söylemenin asıl olan olduğunu, ancak unutulduğunda hatırlandığı anda bu ifadeyle telafi edilebileceğini göstermektedir. Söz konusu uygulama, besmeleyi yalnızca bir formalite olarak değil, yemeğin tamamına yayılan bir niyet ve bilinç hali olarak ele almaktadır.
Hadis kaynaklarında yemek başında besmeleye ek olarak okunabilecek bir dua da rivayet edilmiştir. Tirmizî'nin Şemâil'inde ve bazı hadis kaynaklarında geçen şu dua bu bağlamda aktarılmaktadır:
Arapça:
اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيمَا رَزَقْتَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
Okunuşu:
Allahümme bârik lenâ fîmâ razaktenâ ve kınâ azâben-nâr.
Anlamı:
"Allah'ım! Bize rızık olarak verdiğin şeyleri bizim için mübarek kıl ve bizi cehennem azabından koru."
Kaynağı:
İbn Sünni, Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle; bazı hadis mecmualarında benzer lafızlarla rivayet edilmiştir. Bu duanın senedi tartışmalı olmakla birlikte, içerik itibarıyla bereket ve şükür duygusunu ifade ettiği için alimler tarafından okunmasında bir sakınca görülmemiştir.
Besmeleyi bu dua ile birlikte okumak, yemek adabını daha eksiksiz bir biçimde yerine getirmek anlamına gelir; ancak bu duayı bilmeden yalnızca besmele çeken kişinin sünneti yerine getirmiş olduğu kabul edilir.
Yemek adabı yalnızca başlangıçla sınırlı değildir; yemek sonunda da bir dua okunması sünnettir. Ebû Davud'da yer alan bir hadiste Hz. Peygamber'in yemek sonunda şu duayı okuduğu rivayet edilir:
Arapça:
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ
Okunuşu:
Elhamdü lillâhillezî et'amenâ ve sekânâ ve ce'alenâ müslimîn.
Anlamı:
"Bizi yediren, içiren ve Müslüman kılan Allah'a hamdolsun."
Kaynağı:
Ebû Davud, Et'ime, 52; Tirmizî, Da'avât, 56.
Bu dua, yemek sonunda şükrü ifade etmenin en kaynaklı biçimlerinden biridir. Yemek öncesinde besmele, yemek sonrasında ise bu tür bir hamd duası okumak, bütünlüklü bir yemek adabını oluşturur.
Evet, bu ifade hadis kaynaklarında geçmektedir. Müslim'de yer alan bir rivayette Hz. Peygamber, besmele çekilmeden yenilen yemeğe şeytanın ortak olduğunu bildirmiştir. (Müslim, Eşribe, 103) Bu nedenle yemeğe başlarken besmele çekmek hem dinî bir edep hem de manevi açıdan önemli bir uygulama olarak değerlendirilir.
Hadislerde genellikle "Bismillah" ifadesi geçmektedir; "Bismillahirrahmanirrahim" şeklinde tam besmele okumak ise daha faziletlidir. Yemek adabına ilişkin rivayetlerde kısa "Bismillah" lafzı esas alınmıştır, dolayısıyla yalnızca "Bismillah" demek de yeterli kabul edilir
Hz. Peygamber (s.a.v.), yemek yerken besmele çekilmesini açıkça tavsiye etmiştir. Müslim'de yer alan bir hadiste Ömer b. Ebî Seleme'nin şöyle dediği rivayet edilir: "Resulullah bana 'Bismillah de, sağ elinle ye ve önünden ye' buyurdu." (Müslim, Eşribe, 108) Bu hadis, yemek başında besmele çekmenin doğrudan Hz. Peygamber'den gelen bir tavsiye olduğunu ortaya koymaktadır. Besmeleyi unutan kişi yemeğin ortasında hatırlarsa ne yapması gerektiğine dair de bir yönlendirme bulunmaktadır; bu da besmelenin yemek adabındaki merkezî konumunu gösterir.
Besmeleyi Unutan Kişi Ne Yapmalıdır?
Yemeğe başlarken besmeleyi unutup yemeğin ortasında hatırlayan kişi ne yapacağını merak edebilir. Bu konuda Ebû Davud ve Tirmizî'de yer alan bir hadiste Hz. Peygamber'in şöyle buyurduğu rivayet edilir: "Bismillahi evvelehü ve ahirehu" yani "Başında da sonunda da Allah'ın adıyla" de. (Ebû Davud, Et'ime, 16; Tirmizî, Et'ime, 47) Bu rivayet, besmeleyi yemeğin başında söylemenin asıl olan olduğunu, ancak unutulduğunda hatırlandığı anda bu ifadeyle telafi edilebileceğini göstermektedir. Söz konusu uygulama, besmeleyi yalnızca bir formalite olarak değil, yemeğin tamamına yayılan bir niyet ve bilinç hali olarak ele almaktadır.
Yemek Öncesinde Okunabilecek Dua Var mı?
Hadis kaynaklarında yemek başında besmeleye ek olarak okunabilecek bir dua da rivayet edilmiştir. Tirmizî'nin Şemâil'inde ve bazı hadis kaynaklarında geçen şu dua bu bağlamda aktarılmaktadır:
Arapça:
اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيمَا رَزَقْتَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ
Okunuşu:
Allahümme bârik lenâ fîmâ razaktenâ ve kınâ azâben-nâr.
Anlamı:
"Allah'ım! Bize rızık olarak verdiğin şeyleri bizim için mübarek kıl ve bizi cehennem azabından koru."
Kaynağı:
İbn Sünni, Amelü'l-Yevm ve'l-Leyle; bazı hadis mecmualarında benzer lafızlarla rivayet edilmiştir. Bu duanın senedi tartışmalı olmakla birlikte, içerik itibarıyla bereket ve şükür duygusunu ifade ettiği için alimler tarafından okunmasında bir sakınca görülmemiştir.
Besmeleyi bu dua ile birlikte okumak, yemek adabını daha eksiksiz bir biçimde yerine getirmek anlamına gelir; ancak bu duayı bilmeden yalnızca besmele çeken kişinin sünneti yerine getirmiş olduğu kabul edilir.
Yemek Sonunda Dua Okunur mu?
Yemek adabı yalnızca başlangıçla sınırlı değildir; yemek sonunda da bir dua okunması sünnettir. Ebû Davud'da yer alan bir hadiste Hz. Peygamber'in yemek sonunda şu duayı okuduğu rivayet edilir:
Arapça:
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنَا وَسَقَانَا وَجَعَلَنَا مُسْلِمِينَ
Okunuşu:
Elhamdü lillâhillezî et'amenâ ve sekânâ ve ce'alenâ müslimîn.
Anlamı:
"Bizi yediren, içiren ve Müslüman kılan Allah'a hamdolsun."
Kaynağı:
Ebû Davud, Et'ime, 52; Tirmizî, Da'avât, 56.
Bu dua, yemek sonunda şükrü ifade etmenin en kaynaklı biçimlerinden biridir. Yemek öncesinde besmele, yemek sonrasında ise bu tür bir hamd duası okumak, bütünlüklü bir yemek adabını oluşturur.
Sıkça Sorulan Sorular
Besmele çekmeden yenen yemeğe şeytan ortak olur mu?
Evet, bu ifade hadis kaynaklarında geçmektedir. Müslim'de yer alan bir rivayette Hz. Peygamber, besmele çekilmeden yenilen yemeğe şeytanın ortak olduğunu bildirmiştir. (Müslim, Eşribe, 103) Bu nedenle yemeğe başlarken besmele çekmek hem dinî bir edep hem de manevi açıdan önemli bir uygulama olarak değerlendirilir.
Besmele çekerken "Bismillah" demek yeterli mi, yoksa tam besmele mi okunmalı?
Hadislerde genellikle "Bismillah" ifadesi geçmektedir; "Bismillahirrahmanirrahim" şeklinde tam besmele okumak ise daha faziletlidir. Yemek adabına ilişkin rivayetlerde kısa "Bismillah" lafzı esas alınmıştır, dolayısıyla yalnızca "Bismillah" demek de yeterli kabul edilir
